« تفاوت امر به معروف و نهی از منکر با دخالت های شخصی »


وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ يُطِيعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ‌ (توبه/71)

و مردان و زنان با ايمان ، دوستان يكديگرند ، كه به كارهاى پسنديده وا می‏دارند ، و از كارهاى ناپسند باز میدارند ، و نماز را بر پا میكنند و زكات میدهند ، و از خدا و پيامبرش فرمان می‏برند . آنانند كه خدا به زودى مشمول رحمتشان قرار خواهد داد ، كه خدا توانا و حكيم است .

آیا فرق امر به معروف و نهی از منکر را با دخالت در امور شخصی و به تعبیر دیگر فرق آن را با فضولی می دانیم؟
ما در این قسمت برای توضیح بهتر مطلب، از درس هایی از قرآن حجت الاسلام قرائتی بیشترین بهره را بردیم .
ایشان می فرمایند : امر به معروف و نهی از منکر، وظيفه عمومى است به خاطر اینکه قرآن مى فرماید تمام مردان و زنان با ايمان نسبت به يكديگر حق ولايت دارند كه يكديگر را به معروف وادار كنند و از منكر باز دارند و نماز به پا دارند و زكات بپردازند. توبه/71
از آغازِ تكليف، همه مردم از هر سن و صنف و نژادى كه باشند، بر ديگر مؤمنان حق ولايت دارند؛ يعنى امر و نهى آنان بر اساس حق ولايتى است كه خداوند قرار داده است و هرگز نام دخالت بى جا، مزاحمت و فضولى بر اين كار روا نيست.
برخلاف تصور بعضى كه امر و نهى را مربوط به تذكرات فردى در گناهان شخصى مى ‏دانند، اين دو واجب در مدارى به وسعت تمام دين در حركت هستند.
اگر هركس در برابر ظالم به وظيفه خود عمل كند، ظالم، ميدانى براى ظلم كردن نمى يابد و قهراً حق‏ ها به صاحبش بر مى‏ گردد.
 با اين حال، اگر كسى ديگرى را از منكرى باز دارد و يا به معروفى امر كند، نبايد او را يك فضول و يا مزاحم تلقى كرد؛ بلكه بايد او را دلسوز دانست كه از طرف خداوند، محبت و ولايت و حق نظارت و امر و نهى به او داده شده است.
[ لازم به توضیح است که اصطلاح عامیانه فضولی در جایی گفته می شود و صدق می کند که دخالت در امر سلیقه ایی اشخاص باشد بطوریکه هیچگونه مغایرتی با دین و مزاحمتی با مردم نداشته باشد و این دخالت نیز موجب ناراحتی و اذیت شخص مورد نظر شود در حالی که امر به معروف و نهی از منکر دقیقاً در جایی مصداق پیدا می کند که در ارتباط با دین و همچنین حقوق افراد و جامعه باشد، لذا در حالت اولی کاری ناپسند و دون شأن انسانیت می باشد و در واقع خودش یک نوع منکر محسوب شده اما در حالت دوم یک امر با فضیلت و عامل به آن دارای اخلاق الهی می باشد و در حقیقت مورد تأیید و حمایت خداوند است.]
پيامبر اكرم (ص) فرمود : آمران به معروف، خليفه خدا در زمين هستند.
در حديث ديگر مى‏ خوانيم: «خداوند، دشمن مؤمن بى دين است. پرسيدند يا رسول الله! مگر مؤمن بى دين مى‏ شود؟ فرمود: مسلمانى كه امر به معروف نكند، بى دين است. بحار، ج 97، ص 86
 امر به معروف و نهى از منكر دو خُلق از اخلاق الهى است كه هر كس اين دو فريضه را يارى كند، خداوند به او عزت مى ‏دهد. لئالى الاخبار، ص 270
در قرآن مى‏ خوانيم: پيامبرانى همچون داوود (ع) و عيسى (ع) به كسانى كه نهى از منكر نمى كنند، لعنت فرستاده‏اند.
لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِى‏ اِسْرَائِيلَ عَلى‏ لِسَانِ داوُودَ وَ عِيسَى بْنَ مَرْيَمَ ذلِكَ بِمَا عَصَوْا وَ كَانُوا يَعْتَدُونَ *كانُوا لايَتَناهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوه (سوره مائده، آيه 78و79).
بعضى به اين دليل كه : «عيسى به دين خود، موسى به دين خود» و به دليل اينكه : من و گناهكار را در يك قبر نمى گذارند، در برابر باطل ساكت مى‏ مانند، در حالى كه در زمان عيسى نبايد به دين موسى بود و اگر شما و گناهكار را در يك قبر نمى‏ گذارند، ولى در يك جامعه گذاشته اند.
 جرم در جامعه قابل سرايت است. يك خلاف از يك فرد، در كل جامعه اثر دارد. براى مثال، يك نفر سيگارى هواى همه محيط را آلوده مى‏ كند. يك دروغ نيز همه ارتباطات را به هم مى‏ ريزد.
در حديث مى ‏خوانيم : «گناه در جامعه مثل سوراخ كردن كشتى در درياست» ؛ اگر مسافرى محل خود را سوراخ كند، همين كه آب وارد كشتى شد، همه را غرق خواهد كرد.
 به هر حال، اين تفكر كه گناه كسى در سرنوشت ديگران اثر ندارد، صحيح نيست. رسول خدا (ص) فرمود : «گناه مخفيانه تنها به گناهكار ضربه مى‏ زند؛ ولى اگر از گناه علنى نهى نشود، به همه مردم ضربه خواهد زد.»